Hoezo een uitdagend jaar? Een rampjaar zul je bedoelen!

Dan lees je, met aanvankelijk een zekere welwillendheid, het jaarverslag over 2008 van ons pensioenfonds. Het was immers geen best jaar voor de pensioenfondsen in het algemeen, dus ook niet voor SPEO. Je verwacht een verklaring, een verontschuldiging desnoods voor slecht beleid, maar wat schrijft onze directeur Fokko Covers doodleuk … “2008 is een uitdagend jaar geweest”.

Een uitdagend jaar? Hét eufemisme van de nog jonge eeuw. De dekkingsgraad donderde met 53 procentpunten in elkaar en het beleggingsresultaat (tegenwoordig deftig ‘performance’ genoemd) kelderde met niet minder dan twintig procent. Verreweg het slechtste resultaat in de historie van ons fonds. Sterker: zonder de miljoenenstorting van de werkgever zou SPEO de facto failliet zijn geweest. Uitdagend? Een absoluut rampjaar zul je bedoelen, Fokko.

O ja, verklaringen genoeg. Kredietcrisis, dalende aandelenkoersen, dalende rente, noem maar op. Maar dat is geen schaduw van verklaring waarom SPEO dubbel zo slecht presteerde als het gemiddelde van alle andere vergelijkbare pensioenfondsen. Het enige dat onze directeur weet te bedenken is “wij gaven onze vermogensbeheerders teveel vrijheid”. (Niet in het jaarverslag overigens - daarin wordt het falend beleid met de mantel van ‘actief beheer’ bedekt - maar in een interview in deze Nieuwsbrief).

Nee Fokko, de grote fout werd al een jaar eerder gemaakt, toen het beleggingsbeleid uit handen werd gegeven. Ik zeg niet dat vroeger alles beter was, zeer zeker niet, maar het beleggingsbeleid bij SPEO was wel degelijk beter. Voor mijn tijd en tijdens mijn tijd als lid van de Raad van deelnemers en later als werknemersbestuurslid hadden we een bescheiden maar degelijk principe voor een betrekkelijk klein pensioenfonds, namelijk ‘Houd het eenvoudig, spreid je beleggingen gelijkmatig, let op koers/winstverhoudingen, en vergelijk je resultaten met solide benchmarks’. Wij stelden de verhoudingen tussen de verschillende soorten beleggingen vast en onze interne belegger (de goeie ouwe Han van ‘t Veer) overlegde zijn voorgenomen transacties met de beleggingscommissie. En verdomd, we deden het jaar op jaar beter dan de benchmarks, beter ook dan de resultaten van vergelijkbare pensioenfondsen en vaak beter dan de professionals van ABP en PGGM. Maar dat was voor het nieuwe bestuur te ouderwets. Nee, het fonds moest zonodig meespelen in de wereld van het snelle geld, met derivaten, renteswaps, gemengde producten, hedgefunds, private equity en vette bonussen. ‘Actief beheer’ dus (wij ouwe lullen hebben daar een andere term voor: onverantwoorde speculatie). “Omdat wij zelf de kennis daarvoor niet in huis hebben”, stelt Covers. Wat ontzettend naïef. Dacht je nu echt Fokko dat die vermogensbeheerders met indrukwekkende namen, die jij een blanco cheque hebt gegeven, wél weten van de risico’s van gecompliceerde derivaten en het uitlenen van aandelen? Nee, ze bluften, werden de dupe van de ondergang van Lehman Brothers en vergokten € 130 mln van ons fondsvermogen. Tegen verdrievoudiging van de kosten van vermogensbeheer. Dát wel.

Als je dan, waarde Fokko, in datzelfde jaarverslag de zin durft neer te pennen “SPEO probeert door een voorzichtig beleggingsbeleid en door beleggingen sterk te spreiden zo verantwoord mogelijk om te gaan met het geld van zijn deelnemers”, dan noem ik dat een gotspe wanneer je met je andere hand ons vermogen verkwanselt aan beroepsspeculanten. Dat de werkgever jou onder druk zou hebben gezet om deze stupide stap te zetten, is - excusez le mot - een rotsmoes. Het is jouw verantwoordelijkheid om de belangen van de deelnemers te behartigen, niet die van de werkgever.
Zelf ben ik gelukkig niet afhankelijk van indexatie van mijn pensioen. Ik heb alleen belegd in zaken die ik begrijp … ‘Passief beheer’ zogezegd.

(Graag discussie via n.van.rossum@wanadoo.fr)