Multi-talent Pierre Vinken overleden (83)

Pierre Vinken, onder meer oud-president-commissaris van uitgeverij Reed Elsevier, is op 83 jarige leeftijd overleden. Vinken wordt gezien als één van de belangrijkste uitgevers van Nederland. Hij legde de basis voor het huidige Reed Elsevier, internationaal toonaangevend in wetenschappelijke en professionele publicaties. Na zijn vertrek zou hij nooit meer naar de beurskoersen van Elsevier hebben gekeken.

Vinken studeerde geneeskunde in Utrecht en begon zijn professionele loopbaan als neurochirurg. Maar bovenal verwierf Piere Vinken, afkomstig uit een Brunssums arbeidersgezin, zich naam en faam als uitgever. Een eerste stap in die richting zette hij als redacteur bij Excerpta Medica en als oprichter van het literair tijdschrift Tirade. In 1966 gevolgd door het directeurschap van Excerpta Medica. Via deze medische databank kwam Vinken in de directie van Elsevier terecht.

Wetenschappelijke informatie

Vinken zag de waarde van elektronische databanken en het verspreiden van wetenschappelijke informatie in. Met minimale kosten werden zo maximale opbrengsten gehaald. Winstmarges van 35 à 40 procent positioneerden deze bladen in de top van de uitgeefpiramide. Later ook wel ‘Piramide van Vinken’ genoemd. Volgens NRC-Handelsblad werden de onderste lagen van deze uitgeefpiramide, zoals de dagbladen Algemeen dagblad en NRCHandelsblad, getolereerd. Zolang zij het geld maar verdienden waarmee de leningen werden gefinancierd om hogere lagen van de piramide op te kopen. Vinken gaf zo mede vorm aan het moderne zakendoen van na de jaren zeventig: ondernemen is overnemen en afstoten.

Aandeelhouderswaarde bovenaan

Van 1979 tot 1995 was Vinken bestuursvoorzitter van Elsevier, een lange periode waarin hij het bedrijf ingrijpend zou veranderen. Voor Vinken stond aandeelhouderswaarde en winstgevendheid bovenaan. Elsevier moest en zou groeien en alleen met hoog renderende activiteiten. Hij verkocht oude kernactiviteiten die niet genoeg geld binnenbrachten: boeken, kranten, drukkerijen en de Winkler Prins.

Hoewel Vinken in zijn eerste jaar als topman de Nederlandse Dagbladunie inlijfde, werd deze uitgever van onder meer NRC Handelsblad en het Algemeen Dagblad in zijn laatste jaar ook weer afgestoten. Aan de andere kant nam Vinken in hoog tempo bedrijven over die hoge rendementen boden, met name in de wetenschappelijke (digitale) vakbladenhoek.

Een persoonsbeschrijving in NRC Handelsblad kenschetst hem in een necrologie als een ‘Multi-talent.’ Talenten als publicist, ondernemer, neurochirurg, en later medeoprichter van het Republikeins Genootschap. Voor zijn verdiensten voor de wetenschap ontving hij de Akademiepenning van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen.

Fusie geen succes

De fusie met het Engelse Reed was voor Vinken geen succes. Na onenigheden vertrokken presidentcommissaris Pierre Vinken en zijn bondgenoot commissaris Loek van Vollenhoven bij Reed-Elsevier. Tegen vriend en auteur Max Pam zou hij later hebben gezegd: ,,Na mijn vertrek heb ik mij niet meer met Elsevier beziggehouden. Ik heb al mijn aandelen verkocht en zelfs nooit meer naar de beurskoers gekeken.’’

Na zijn pensionering in 1995 bij Reed Elsevier trad Vinken nog maar weinig in de publiciteit. Vinken heeft altijd gehouden van tegendraadse lieden buiten de zakelijke en politieke elites. Dat leidde er mede toe dat hij begin 1997 opnieuw landelijke bekendheid kreeg toen uitlekte dat hij één van de drie oprichters was van het Republkeins Genootschap. Vinken was de initiatiefnemer en eerste voorzitter.